Zamek w Kazimierzu Dolnym wybudowany jest z miejscowego, białego kamienia wapiennego, od wieków przyciąga turystów. Kusi pięknymi widokami, ciekawą historią i legendą o wielkiej miłości. Kazimierz Wielki miał nią obdarzyć piękną miejscową Żydówkę – Esterkę. Legenda TU.
Położenie
Zamek wybudowano w północnej części miasta, na wapiennym wzgórzu dodatkowo podciętym dla obronności. W czasie powstania zamku, Wisła płynęła niemal pod samym wzgórzem, na którym budowla powstała. Wykorzystano naturalne warunki obronne tego miejsca: stromą skarpę od strony Wisły i miasta oraz jar od wschodu i północy. Z zamku można było kontrolować zarówno Wisłę, przeprawę wiślaną jak i drogi.
Dawno, dawno temu…
Początki zamku sięgają połowy XIV wieku. Wybudowano go z fundacji Kazimierza Wielkiego, który wcześniej ufundował zamki w Lublinie i Wąwolnicy. Powstanie budowli było podyktowane koniecznością poprawy obronności Ziemi Sandomierskiej po najazdach Tatarów i Litwinów. Niemały wpływ na powstanie zamku miało także lokowanie miasta.
Na początku wzgórze zostało otoczone murami kurtynowymi, tworząc pokaźny dziedziniec – majdan. Następnie od strony południowej powstała część mieszkalna – Dom Wielki z wieżą ukośną od strony Wisły. Nieco później powstała wieża od strony miasta. Pierwotnie Dom Wielki miał dwa pomieszczenia gospodarcze na parterze oraz sień i dużą salę na pierwszym piętrze.
Dziedziniec w XIV wieku był nieco niżej niż obecnie i opadał jeszcze w kierunku murów i Domu Wielkiego. Jeszcze w XIV wieku powstała studnia na dziedzińcu. Dziś nie ma pod niej śladu.
Podczas kolejnych wieków podnoszono poziom dziedzińca, przez co parter stał się piwnicami, pierwsze piętro parterem, drewnianą łaźnię zastąpiono kamienną, podwyższono Dom Wielki.
Największe zmiany przyszły na początku XVI wieku, zamek kazimierski wydzierżawili Firlejowie h. Lewart. Powstała wtedy ceglana wieża zachodnia, zmieniono zarys murów, wykopano suchą fosę od południa i przygotowano stanowiska dla artylerii. Zamek zyskał także renesansową szatę, budynki unowocześniono. Pierwotnie obronny zamek zaczął zmieniać się w rezydencję.
Ruina
W 1655 roku Karol X Gustaw zajął Kazimierz i przebywał na zamku. W 1657 roku Szwedzi zniszczyli i miasto i zamek. Naprawę zamku zarządził August II dopiero w 1696 roku. Chciał zabezpieczyć przeprawę wiślaną na wypadek kolejnego ataku Szwedów.
Szwedzi zaatakowali zamek na przełomie wieków i powtórnie go zrujnowali. Mimo ruiny w 1707 roku na zamku przebywały kolejne koronowane głowy: Piotr Wielki, a później Karol XII. Od tej pory zamek opustoszał i zaczął popadać w ruinę.
W 1809 roku władze austriackie rozkazały rozebranie wieży zachodniej i zasypanie studni. Zrujnowana budowla stopniowo była rozbierana.
W latach 1912-1913 Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie przygotowało dokumentację mającą na celu zabezpieczenie zamku. Prace objęły jednak tylko basztę.
Dopiero po II wojnie światowej zajęto się zamkiem, choć pierwsze prace miały charakter doraźny. Poważniejsze prace renowacyjne miały miejsce w latach ’70-tych i w XXI wieku.
Zamek w (pop)kulturze
Jak na miasteczko malarzy przystało, zamek i baszta były często przedstawiane przez artystów. Już w czasie potopu szwedzkiego naszkicował go szpieg szwedzki, Eryk Dahlberg. Namalował go w 1782 roku Alzatczyk, Jan Henryk Müntz, w 1794 roku malarz Stanisława Augusta Poniatowskiego, Zygmunt Vogel. W XIX wieku trafił tu Wojciech Gerson, w XX wieku Wł.
Pisano zamku w Kazimierzu Dolnym w przewodnikach już w XIX wieku. Wspominają go w swoich utworach Ewa Szelburg-Zarębina, Maria Kuncewiczowa, inspirował Bolesława Prusa.
Kazimierski zamek występował też w filmach i serialach. Bohaterowie Podróży za jeden uśmiech spędzają tu noc, w Koronie królów umiejscowiono tu więzienie, we W rytmie serca zamek zwiedzano i bawiono się na koncercie.
Na co dzień służy turystom, wystawom, ale i festiwalom. To tu dobywa się tradycyjne ognisko uczestników Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych. Stąd Grażyna Torbicka relacjonuje Festiwal Filmu i Sztuki – BNP Paribas Dwa Brzegi. W czasie festiwalu filmowego zamek zamienia się w kino, czasem teatr, a czasem salę koncertową. Można tu wypić lokalne wino w trakcie Kazimierskiego Festiwalu Wina.
Informacje praktyczne:
Zamek jest częścią Zespołu Zamkowego w Kazimierzu Dolnym. W skład zespołu, oprócz zamku, wchodzi także baszta. Wstęp do obiektów jest biletowany. Bilety obowiązujące na oba obiekty można zakupić jedynie na zamku. Obiekty czynne są codziennie. W wysokim sezonie Zespół Zamkowy zwiedzać można w godzinach 10:15-18:00 (w weekendy dłużej), a poza sezonem w godzinach 10:15-16:00.
Czytaj także:
Baszta w Kazimierzu Dolnym>>>
Kazimierz za jeden uśmiech>>>
